Niedoczynność tarczycy w ciąży

Niedoczynność tarczycy w ciąży: co to jest niedoczynność tarczycy, jakie są najczęstsze przyczyny i dlaczego tak ważne jest wczesne rozpoznanie

Niedoczynność tarczycy jest stanem, w którym dochodzi do częściowego lub całkowitego zniesienia produkcji hormonów gruczołu tarczowego. Wśród trzech najczęstszych przyczyn prowadzących do niedoczynności tarczycy należą: choroba Hashimoto (czyli przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy), stan po operacji tarczycy, stan po leczeniu jodem radioaktywnym. Choroba Hashimoto dominuje wśród tych trzech i stanowić będzie coraz częstszą przyczynę niedoczynności tarczycy w Polsce. Rozpoznanie niedoczynności tarczycy może zostać postawione jeszcze przed zajściem w ciążę.
Pierwszym przykładem jest kobieta, która jest już leczona z powodu niedoczynności tarczycy, świadomie wraz z lekarzem endokrynologiem przygotowuje się do zajścia w ciążę odpowiednio zwiększając dawki lewotyroksyny.
Drugim przykładem jest rozpoznanie niedoczynności tarczycy w trakcie badań kontrolnych u kobiety planującej ciążę. Tutaj również pod opieką lekarza endokrynologa pacjentka zostaje przygotowana do ciąży. Część rozpoznań niedoczynności tarczycy zostaje postawionych dopiero w ciąży. Czas rozpoznania (tydzień ciąży) oraz szybkość wdrożenia odpowiedniego leczenia ma bardzo istotne znaczenie w związku z ryzykiem powikłań jakie niesie za sobą nieleczona lub zbyt późno leczona niedoczynność tarczycy w ciąży. Ma to znaczenie zarówno dla matki, jak i płodu oraz dziecka. Promowanie zarówno wśród kobiet jak i lekarzy poszukiwania niedoczynności tarczycy u kobiet planujących ciążę może zmniejszyć częstość tych powikłań.

Jaka jest częstość występowania niedoczynności tarczycy w ciąży

Pełnoobjawowa czyli jawna niedoczynność tarczycy rozpoznawana jest u około 0,5% kobiet ciężarnych. Kilka razy częściej (2-3%) rozpoznawana jest u ciężarnych postać subkliniczna. Jest to stan poprzedzający pełnoobjawową niedoczynność tarczycy (charakteryzuje się podwyższonym stężeniem TSH przy prawidłowych stężeniach hormonów tarczycy). Należy jednak pamiętać, że nawet subkliniczna niedoczynność tarczycy niesie za sobą zwiększenie częstości powikłań u kobiet ciężarnych (np. wzrost ryzyka poronienia). U kobiet, które już chorują na chorobę autoimmunologiczną (np.: cukrzyca typu 1, niedokrwistość Addisona-Biermera, bielactwo) ryzyko zachorowania na chorobę Hashimoto jest większe niż w ogólnej populacji. Dotyczy to również kobiet, u których najbliżsi krewni chorują na chorobę Hashimoto lub inne choroby autoimmunologiczne.

Które kobiety wymagają szczególnej kontroli pod kątem ryzyka wystąpienia niedoczynności tarczycy w ciąży

Badanie TSH powinno zostać wykonane u kobiet planujących ciąże (rekomendacje Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego) lub będących w ciąży, szczególnie jeśli występują czynniki ryzyka choroby tarczycy. Dlatego też lekarz prowadzący kobietę (lekarz rodzinny, ginekolog-położnik, endokrynolog) powinien ze szczególną uwagą poszukiwać niedoczynności tarczycy u kobiet planujących ciążę lub będących w ciąży:

  • z wolem
  • leczących się wcześniej „na tarczycę”
  • z wywiadem chorób tarczycy w rodzinie
  • z wywiadem chorób autoimmunologicznych u najbliższych krewnych
  • chorujących na choroby autoimmunologiczne (cukrzyca typu 1, niedokrwistość Addisona-Biermera, bielactwo)
  • diagnozowanych z powodu niepłodności
  • po przebytych przedwczesnych porodach i poronieniach

Szczegóły omówiono w dziale ciąża a tarczyca
Objawy niedoczynności tarczycy w ciąży

Objawy niedoczynności tarczycy w okresie przed ciążą opisano w dziale dotyczącym niedoczynności tarczycy. W czasie ciąży przebieg niedoczynności tarczycy może nie być już tak typowy i prosty do rozpoznania. U części kobiet może mieć charakter asymptomatyczny (brak typowych objawów) lub objawy mogą być nieznaczne. Do najczęściej zgłaszanych należą: nadmierny dla danego tygodnia ciąży wzrost masy ciała, uczucie zimna, sucha skóra, zaparcia, senność. Dodatkowo w okresie ciąży niektóre z objawów mogą być trudne do interpretacji (uczucie zmęczenia, wzrost masy ciała). Kobieta w ciąży oraz lekarz prowadzący powinni w przypadku nawet pojedynczego objawu sugerującego występowanie niedoczynności tarczycy doprowadzić do ostatecznego potwierdzenia lub wykluczenia tej choroby. W przypadku potwierdzenia należy jak najszybciej wdrożyć leczenie i zgłosić się do lekarza endokrynologa celem dalszego leczenia.

Niedoczynność tarczycy w ciąży: wpływ na matkę

Nieleczona lub nieprawidłowo leczona niedoczynność tarczycy wiąże się ze zwiększoną częstością niepłodności u kobiet. Niedoczynność tarczycy w okresie ciąży zwiększa ryzyko poronienia, odklejenia łożyska, krwawienia poporodowego niedokrwistości, nadciśnienia ciążowego.

Niedoczynność tarczycy w ciąży: wpływ na płód i dziecko

Prawidłowa czynność tarczycy matki oraz prawidłowo leczona niedoczynność tarczycy odgrywa bardzo ważną rolę w rozwoju płodu oraz dalszym rozwoju dziecka. Szczególnie istotny jest okres pierwszych 10-12 tygodni ciąży. W tym okresie tarczyca płodu nie produkuje jeszcze hormonów. W związku z tym jedynym ich źródłem są hormony tarczycy, które dziecko otrzymuje od matki. Mogą to być zarówno fizjologiczne wytwarzane hormony przez zdrową tarczycę matki jak również podawana w tabletkach lewotyroksyna u kobiet z niedoczynnością tarczycy. Istotnym jest również fakt, że w tym okresie dochodzi do organogenezy, czyli powstawania ważnych dla dziecka narządów w tym ośrodkowego układu nerwowego. Obecność prawidłowego stężenia hormonów tarczycy od matki jest dla dziecka w tym okresie niezbędna. W następnych okresach ciąży i rozwoju płodu tarczyca płodu stopniowo zaczyna się rozwijać i produkować własne hormony, ale aż do samego porodu udział hormonów tarczycy od matki jest nadal niezbędny.
Nieleczona lub nieprawidłowo leczona niedoczynność tarczycy u kobiety w ciąży może ostatecznie doprowadzić do licznych powikłań ze strony płodu. Ilość i ciężkość tych powikłań zależą przede wszystkim od stopnia niedoboru hormonów tarczycy oraz czasu trwania (które tygodnie ciąży, jak długo). Do powikłań ze strony płodu i noworodka należą: przedwczesny poród, niska masa urodzeniowa, noworodkowy zespół zaburzeń oddechowych, zwiększone ryzyko zgonu płodu i noworodka. W przypadku dzieci matek z niedoczynnością tarczycy w ciąży częściej stwierdza się zaburzenia rozwoju neuropsychologicznego, obniżenie ilorazu inteligencji oraz przyszłych możliwości edukacyjnych dziecka.

Niedoczynność tarczycy u kobiety planującej ciążę i w ciąży: jak postępować

U kobiety planującej ciążę oraz będącej w ciąży w każdym przypadku podejrzenia niedoczynności tarczycy należy wykonać badania, które ją wykluczą lub potwierdzą. W przypadku rozpoznania niedoczynności tarczycy kobieta planująca ciążę powinna zgłosić się do lekarza endokrynologa celem przeprowadzenia pełnej diagnostyki i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Dalsze prowadzenie kobiety przed ciążą, w okresie ciąży i po porodzie powinno odbywać się pod kontrolą endokrynologa. W przypadku rozpoznania niedoczynności tarczycy w ciąży leczenie powinno zostać wdrożone niezwłocznie i kontynuowane przez lekarza endokrynologa. Obecnie brak w standardowych zaleceniach w Polsce wykonywania badania stężenia TSH u wszystkich kobiet planujących ciążę lub będących w ciąży. Dotyczy to także tak bogatych krajów jak Stany Zjednoczone Ameryki. Dlatego też tak istotne jest zwrócenie uwagi na każdy z objawów mogących sugerować występowanie niedoczynności tarczycy w tej grupie kobiet oraz na czynniki ryzyka (patrz pkt 3). W każdym przypadku gdy istnieją wątpliwości wskazane jest wykonanie badania.

Niedoczynność tarczycy w ciąży: jakie badania wykonać

Badanie stężenia TSH jest podstawowym badaniem w diagnostyce czynności tarczycy. W okresie planowania ciąży oznaczenie stężenia TSH jest wyjściowym badaniem, które uzupełniamy o badania wolnych hormonów tarczycy (FT4, FT3) w przypadku nieprawidłowego wyniku TSH. W okresie ciąży wiele czynników może wpływać na wynik stężenia TSH przez co ocena czynności tarczycy u kobiety jest utrudniona. Dotyczy to szczególnie bardzo ważnego okresu w życiu płodu czyli pierwszych 10-12 tygodni. Dlatego też u kobiety w ciąży, z podejrzeniem niedoczynność tarczycy wskazane jest dodatkowe oznaczenie wolnych hormonów tarczycy. Jednocześnie należy pamiętać, że stężenia wolnych hormonów tarczycy należy odnosić do norm, które zmieniają się dla każdego trymestru ciąży. Każde laboratorium powinno poza wynikiem stężeń hormonów podać normy dla danego trymestru ciąży. Są one nieco wyższe w pierwszym i niższe w drugim i trzecim trymestrze. Po postawieniu rozpoznania niedoczynności tarczycy należy wykonać badanie przeciwciał przeciwtarczycowych: przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) i przeciwko tyreoglobulinie (anty-Tg).

Niedoczynność tarczycy w ciąży: leczenie

Kobieta planująca ciążę z rozpoznaną niedoczynnością powinna zgłosić ten fakt prowadzącemu endokrynologowi. Lekarz zwiększa dawkowanie leku zazwyczaj o około 30-50% ponieważ o tyle wzrasta zapotrzebowanie na lewotyroksynę u kobiety ciężarnej. Nawet niewielki nadmiar lewotyroksyny w tym okresie nie ma tak istotnego znaczenia jak niedobór leku w okresie pierwszych tygodni ciąży. W przypadku rozpoznania niedoczynności tarczycy przed ciążą prowadzący endokrynolog wdraża leczenie stopniowo zwiększając dawkę leku do dawki opisanej powyżej. W przypadku rozpoznania niedoczynności tarczycy u kobiety już będącej w ciąży lekarz dąży do jak najszybszego wyrównania niedoczynności tarczycy podając od razu docelową dawkę lewotyroksyny. Dawka początkowa wynosi 2.0-2.4 ug lewotyroksyny/kg masy ciała/dobę. Dawka jest odpowiednio modyfikowana pod kontrolą stężenia TSH i FT4. Stężenie TSH nie powinno przekraczać 2.5uIU/ml (najlepiej jeśli oscyluje w okolicy 1,0), a stężenie FT4 powinno znajdować się w normie wyznaczonej dla danego trymestru ciąży. Badanie wykonuje się przed przyjęciem porannej dawki lewotyroksyny. Po porodzie należy zmniejszyć dawkowanie lewotyroksyny do wartości sprzed ciąży pod kontrola stężenia TSH.

8 Odpowiedzi na “Niedoczynność tarczycy w ciąży”

  1. Profile photo of Kasia Kasia pisze:

    Dziękuję za ten artykuł, dużo mi wyjaśnił, wiem już, że nie zostałam dobrze przygotowana do ciąży dlatego poroniłam, miałam za duże tsh (4,74) i nie miałam wcale zwiększanej dawki przed ciążą pomimo, że się leczę od 4 lat. Nie rozumiem dalej tylko jednego – dlaczego nie jest waże ft3 w ciąży, tylko samo tsh i ft4. Ja miałam ft3 na minusie (-165%) – to już były przecież oznaki anemii, bo ponoć żeby ft4 zmieniło się w ft3 potrzeba żelaza, czy tak? Nie warto zatem badać też ft3?

    • Profile photo of tarczyca.info tarczyca.info pisze:

      Artykuł wyjaśnia tylko najważniejsze aspekty dotyczące przygotowania do ciąży, leczenia w ciąży. Nie opisano tutaj szczegółowo zmian w białkach, estrogenach, transporcie hormonów przez łożysko, konwersji tyroksyny do FT3 przez dejodenazę. Te wszystkie elementy mają sumaryczny wpływ na stężenia hormonów u kobiety zdrowej i kobiety chorującej na tarczycę. Jednak artykuł rozrósłby się do bardzo dużych rozmiarów. Generalnie zasada jest taka jak opisano w artykule- TSH powinno być mniejsze niż 2.5, czyli jeśli była Pani leczona wcześniej na niedoczynność dawka leku powinna być odpowiednio zwiększona aby uzyskać docelowe stężenie. Zwiększamy dawkę od razu do tej docelowej, nie jak u osoby poza okresem ciąży kiedy stopniowo zwiększamy dawkę. Kontrolujemy TSH i FT4. I najlepiej jest jeśli dane laboratorium ma normy dla FT4 dla określonych trymestrów ciąży.

  2. Profile photo of Klaudia Klaudia pisze:

    Witam, mam takie pytanie jeśli w 7 tygodniu ciązy wykryto u mnie tarczyce z wynikiem 0,27 to jakie to ma dalsze skutki. ?

  3. Profile photo of niusia niusia pisze:

    Witam,
    Jedni endokrynolodzy zalecają kontrole TSH i FT4 w ciąży, TSH poniżej 2,5 natomiast FT4 w normach laboratoryjnych….inni natomiast zalecają kontrole FT4 i FT3 gdzie wyniki powinny wynosić minimum 50% normy laboratoryjnej……proszę o wyjaśnienie

  4. Profile photo of agata agata pisze:

    ZNOWU pewnie podobne pyt: ale jeden lekarz każe brać Euthyrox N 25 przy wyniku 1.160 Tsh i 1.27 Ft4 w 10tyg ciąży. A drugi lekarz nic nie każe. (W 8tydz Tsh wynosiło 2.68.) Już sama nie wiem komu wierzyć. .czy nadczynność jest gorsza czy niedoczynnosc tarczycy dla dziecka.mnie się wydaje że wynik raczej dobry. Proszę o interpretację. Dziękuję z góry. Agata

  5. Profile photo of megi megi pisze:

    witam,
    jestem w ósmym tygodniu ciąży. Właśnie odebrałam wyniki>
    TSH 3,85
    fT3: 2,54

    4 tygodnie temu TSH wynosiło 2.2.
    Czy taki skok może znacząco wpłynąć na rozwój dziecka??

  6. Profile photo of Olga Olga pisze:

    Ja miałam pół roku przed ciążą TSH 2,9 a w 6-stym tygodniu jak się dowiedziałam było TSH ponad 6. Leczenie zaczęło się od około 7/8-go tygodnia. Teraz jest tydzień 26sty a ja mam objawy nadczynności. Już trzecią noc z rzędu nie śpię nic i właśnie tu piszę i próbuję się czegoś dowiedzieć, bo nie chcę robić nic na własną rękę, ale będę musiała, bo nie mogę się dostać do endokrynologa. Niestety 2 miesiące temu musiałam się przeprowadzić do UK za mężem i tu wszystko trwa i trwa i lekarka pierwszego kontaktu nie skierowała mnie do endokrynologa, tylko przepisała receptę na lewotyroksynę w niezmienionej dawce. Na moje życzenie zrobiła test krwi. Powiedziałam jej, że powinien być na czczo, ale ona powiedziała, że jak już jestem teraz to zrobi teraz. Potem tydzień czekania na wyniki. TSH 1 a pozostałe mają tu inne normy więc nie podaję. I tyle. Nie wysłała mnie do endo. Zmieniłam zatem lekarza. To trwało… Poprosiłam o wizytę i to nadal trwa (mam we wtorek). Zanim będzie, jeśli będzie endokrynolog to nie wiem czy coś się nie stanie już złego do tej pory. Ostatni raz byłam na kontroli endo w Polsce 18 kwietnia. Dziś jest 21 czerwca, trzecią noc nic nie śpię, mam kołatanie serca i czytam, że jak odstawię nagle lek to się skończyć może migotaniem przedsionków. ..

  7. Profile photo of tarczyca.info tarczyca.info pisze:

    TSH wskazuje na dobre wyrównanie, ale badanie powinno być wykonane przed przyjęciem leku oraz najlepiej w ciąży oceniać razem z FT4. Skoro jutro jest konsultacja endokrynologiczna najlepiej gdyby zjawiła się Pani na tą konsultację z aktualnymi badaniami.

Dodaj komentarz

Musisz się zalogować, aby móc dodać komentarz.

NAJCIEKAWSZE ARTYKUŁY

NAJNOWSZE WĄTKI NA FORUM

NAJNOWSZE KOMENTARZE

  • Profile photo of tarczycagosia73:

    Witam ponownie i juz wpisuje . Normy laboratoryjne :TSH:0,270-4,20 FT4 0,93...

  • Profile photo of tarczyca.infotarczyca.info:

    Ile ma Pani lat? Wyniki są rzeczywiście w normie, jednak TSH przekracza 2 stą...

  • Profile photo of tarczyca.infotarczyca.info:

    Trochę jest chaosu w tych wynikach, ale z tego co można połączyć w całoś...

  • Profile photo of tarczycagosia73:

    witam serdecznie .podaje normy laboratoryjne: ft4 0,93- 1,7 ...

  • Profile photo of AgataAgata1986:

    Witam, od jakiegoś czasu niezbyt dobrze się czuję - senność, problemy z pa...

  • Profile photo of tarczyca.infotarczyca.info:

    Proszę umieścić normy FT4 i FT3, każde laboratorium ma inny zakres norm....

  • Profile photo of tarczycagosia73:

    ponownie wpisuje wyniki bo cos tu poszlo nie tak: 11.2013 tsh-0,044 ft3-2,82 ...

  • Profile photo of tarczycagosia73:

    CZY MOZLIWE JEST COFNIECIE SIE CHOROBY? Witam serdecznie.Mam pytanie j.w. Moje ...

  • Profile photo of tarczyca.infotarczyca.info:

    TSH wskazuje na dobre wyrównanie, ale badanie powinno być wykonane przed przyj...

  • Profile photo of OlgaOlga:

    Ja miałam pół roku przed ciążą TSH 2,9 a w 6-stym tygodniu jak się dowied...

  • Profile photo of tarczyca.infotarczyca.info:

    http://www.tarczyca.info/jak-diagnozujemy-tarczyce/podwyzszone-stezenie-tsh/ ...

  • Profile photo of tarczyca.infotarczyca.info:

    Na podstawie pojedynczego oznaczenia stężenia TSH nie można jeszcze nic jedno...