Poporodowe zapalenie tarczycy (PZT) to zaburzenia czynności tarczycy pod postacią niedoczynności, nadczynności, nadczynności przechodzącej w niedoczynność u kobiet w pierwszym roku po porodzie, które wcześniej nie chorowały na tarczycę.
Częstość występowania
Częstość występowania PZT jest różna w różnych krajach, w Europie oceniana jest na 3-9%. W niektórych grupach ryzyko wystąpienia PZT jest większe. Dotyczy to kobiet z cukrzycą typu 1, podwyższonym stężeniem przeciwciał przeciwtarczycowych przed, w czasie ciąży i po porodzie. Podejrzewa się również częstsze występowanie PZT u kobiet z poporodową depresją (związek powyższych jest w trakcie badań).
Objawy
Objawy PZT zależą od postaci manifestacji choroby.
Nadczynność tarczycy występuje pomiędzy 1 a 6 miesiącem od porodu (najczęściej w 3 miesiącu) i trwa zazwyczaj 1-2 miesiące. Bardzo istotne jest rozróżnienie nadczynności tarczycy w przebiegu PZT od choroby Gravesa. PZT występuje około 20 razy częściej niż choroba Gravesa. Objawy nadczynności tarczycy w przebiegu PZT są zazwyczaj łagodniejsze. Najczęściej są to: osłabienie, kołatania serca, utrata masy ciała, nietolerancja ciepła, nerwowość, niepokój, rozdrażnienie. Czynnikami różnicującym PZT od choroby Gravesa są: podwyższone stężenie przeciwciał przeciwko receptorowi TSH, szmer nad tarczycą oraz u niektórych wytrzeszcz.
Niedoczynność tarczycy występuje zwykle pomiędzy 3 a 8 miesiącem po porodzie (zazwyczaj w 6 miesiącu). Jeśli poprzedzona jest przez fazę nadczynności pojawia się wcześniej. Czas utrzymywania się fazy niedoczynności wynosi 4-6 miesięcy. Najczęściej kobiety uskarżają się na osłabienie, zaburzenia koncentracji, zaburzenia pamięci, zaparcia, zaburzenia o charakterze depresyjnym.
Leczenie
W przypadku fazy nadczynności tarczycy u kobiet z PZT przebiegającej pod postacią kołatania serca, nietolerancji ciepła, nerwowości rekomenduje się podawanie propranololu. Czas leczenia zazwyczaj nie przekracza 2 miesięcy. U kobiet z fazą niedoczynności tarczycy w przebiegu PZT sposób postępowania zależy od nasilenia objawów i decyzji kobiety dotyczącej ewentualnego kolejnego zajścia w ciążę w najbliższym czasie. Kobiety bez objawów lub ze słabo zaznaczonymi objawami, które nie planują w najbliższym okresie ciąży a stężenie TSH oscyluje pomiędzy 4-10 nie wymagają bezwzględnie leczenia. Wskazana jest jednak kontrola po 4-8 tygodniach.
Leczenie lewotyroksyną u kobiet w fazie niedoczynności w przebiegu PZT prowadzimy zawsze w następujących przypadkach:
- Objawy niedoczynności tarczycy
- Planowana ciąża w najbliższym czasie
- TSH > 10
U większości kobiet w ciągu roku po porodzie dochodzi do ustąpienia zaburzeń czynności tarczycy w przebiegu PZT. Jednak u niektórych z nich pozostają trwałe zaburzenia. Badania wskazują, że u około 20-64% kobiet z PZT dochodzi do utrzymania się trwałej niedoczynności tarczycy. W związku z tym zalecane jest regularne monitorowanie kobiet z PZT. Niektóre badania wskazują, że występowanie PZT może być mniejsze u kobiet przyjmujących selen.
Zalecenia
- Nie ma obecnie zaleceń dotyczących rutynowej diagnostyki w kierunku PZT u wszystkich kobiet po porodzie
- Kobiety ze stwierdzanym we wcześniejszych badaniach podwyższonym stężeniem przeciwciał przeciwtarczycowych (ATPO) powinny mieć rutynowo oznaczone stężenie TSH w 3 i 6 miesiącu po porodzie
- Ryzyko zachorowania na PZT u kobiet z cukrzycą typu 1 jest 3x większe niż u zdrowych. W tej grupie zaleca się rutynowe oznaczanie stężenia TSH w 3 i 6 miesiącu po porodzie
- Kobiety po przebytym PZT wykazują zwiększone ryzyko rozwoju trwałej niedoczynności tarczycy w okresie 5-10 lat po epizodzie PZT. Wskazana jest coroczna kontrola stężenia TSH w tej grupie.
- Kobiety z bezobjawowym przebiegiem PZT, które nie planują ciąży w najbliższym czasie a stężenie TSH utrzymuje się między górną granicą normy a 10 U/ml nie wymagają leczenia. Wskazane jest natomiast monitorowania co 4-8 tygodni.
- Kobiety z PZT z objawami niedoczynności tarczycy, z podwyższonym TSH planujące ciążę oraz ze stężeniem TSH powyżej 10 U/ml wymagają leczenia lewotyroksyną.
- Kobiety z depresją poporodową powinny zostać zbadane pod kątem współistniejącego PZT